Abstract
Humankind has been in search of healthy living since the beginning of time. There have always
been persons and institutions aspiring to provide healthcare services. The first physicians
were trained through apprenticeship or within a family heritage. The industrial revolution of the
eighteenth century also brought developments in science, technology, and modern medicine.
Fast growth in technology and the increase in knowledge, becoming too diffi cult to manage for
an individual, gave rise to specialization in medicine. As medical fi elds grew increasingly more
specialized, medicine became more focused on diseases rather than the individual. Specialists
were highly skillful in handling specifi c diseases, while patients with undifferentiated conditions
have trouble fi nding appropriate healthcare services. After World War II, the need for patient
management revived the concepts of primary healthcare, and thus general practice and family
medicine.
Medical education in Turkey reaches back to 1827, when the fi rst medical school was established.
Until the founding of the Turkish Republic, healthcare services were provided by various
foundations and institutions. The law concerning the appointment of a Ministry of Health was
prepared by Atatürk, the founder and fi rst President of modern Turkey, during the Turkish War
of Independence, before the establishment of the fi rst Turkish parliament. The first ministers of
the Republic strived to prevent and treat common infectious diseases in the community, while
curative services were provided by hospitals.
In the sixties, the ratification of Law No. 224 concerning the socialization of healthcare services
put primary care into the center of the healthcare system. However, implementation barriers
such as the lack of specialized human resources in primary care, the divergence from traditional
healthcare seeking behaviors of the population, and a lack of sustainable financing prevented
the success of this model.
The Alma-Ata Declaration started a second wave in the implementation of primary healthcare
services in Turkey, along with the rest of the world. This led to the establishment of departments
of family medicine at universities.
Family Medicine was included as a Clinical Specialty into the Regulation for Postgraduate
Medical Training in 1983, and postgraduate training was started in state hospitals in 1985. The
fi rst Department of Family Medicine was established in Gazi University in Ankara in 1984, but
the postgraduate program wasn’t initiated until 1993, when the Council of Higher Education
resolved the institution of departments of family medicine at medical faculties.
The 90’s were thus the third stage in the development of family medicine in Turkey. The Turkish
Society of Family Physicians (TAHUD) was established in 1990, and has been organizing
scientifi c activities aiming to facilitate continuing medical education for fellows and specialists.
TAHUD is represented since 1998 in WONCA and different professional networks. According to Medical Specialization Examination documents of 2009, postgraduate medical training in family practice is provided by 43 medical faculties and 24 state teaching hospitals.
The first National Congress of Family Medicine was organized in 1997 and was followed by
many other congresses, family medicine days, and courses. Scientific publications and periodicals
emerged in the following years. Various monographs, books and textbooks have been
written and translated into the Turkish language. The number of scientifi c articles published in
international journals are increasing.
Turkish family medicine is internationally well integrated. Programs such as Hippocrates
and Erasmus Network of Primary Care enable the exchange of medical students and residents
internationally. The establishment of the Turkish Board of Family Physicians published a new
curriculum for postgraduate training in family medicine in 2007. This new curriculum involves
a three-year training (one year in family practice), and is due to be accepted by the Ministry of
Health within the new Regulation for Postgraduate Training in Medical Specialization of 2009.
The current program, involving 3 years of hospital-based training, has produced 1290 licensed
specialists in family medicine thus far. The strong development of academic family medicine in
recent years and the support of the Ministry of Health have accelerated the implementation of
family practice as a specialty in primary healthcare services in Turkey. This is perceived as a
positive model by developed and developing countries, which are currently deliberating similar
health reforms. The strong development of academic family medicine in recent years and the
support of the Ministry of Health have accelerated the implementation of family practice as a
specialty in primary Health care services in Turkey. This is perceived as a positive model by
developed and developing countries, who consider simillar Health reforms.

Key words: Family Practice, Primary Care, Academic Medical Training, Medical Societies

---

Türkiye’de bir Tıp Disiplini olarak Aile Hekimliği’nin Gelişimi

Özet
İnsanlar sağlıklı yaşam arayışını her çağda sürdürmüşlerdir. Her çağda insanların sağlık gereksinimlerini
karşılamaya aday kişiler ve kurumlar kurulmuştur. On sekizinci yüzyılda başlayan
sanayi devrimi dünyayı değiştirirken, yarattığı bilgi birikimi ile tıp dünyasını da etkilemiştir. Hızla
gelişen teknoloji ve artan bilgi birikimi tek kişinin yönetemeyeceği boyutlara ulaşmıştır. Bu nedenle
uzmanlık dalları doğmuştur. Uzmanlık dalları gelişimlerini sürdürürken bölünmeler devam
etmiş ve aşırı uzmanlaşma sonucu hekimler insanları iyileştirmekten çok hastalıkları iyileştirmeye
odaklanmışlardır. Uzmanlaşmış sağlık bakımı belirli hastalığı olan kişilere sağlık hizmeti sunarken,
ayrışmamış sorunları olan kişiler uygun sağlık bakımına ulaşmakta güçlükler yaşamaya
başlamışlardır. İkinci dünya savaşından sonra hastanın bakımını üstlenecek bir hekimin olması
gerekliliği birincil bakım kavramını ve buna bağlı olarak genel pratisyenlik ya da aile hekimliği
kavramlarını gündeme getirmiştir.
Ülkemizde sağlık hizmetlerini sunacak hekimlerin yetiştirilmesi için ilk tıp fakültesi Tıphane-i
Amire ve Cerrahhane-i Amire adı ile 1827’de kurulmuştur. Cumhuriyetin kuruluşuna kadar sağlık
hizmetlerinin sunumu değişik vakıf ve kurumlarca yürütülmüştür. Kurtuluş savaşı yıllarında
Atatürk TBMM’nin kuruluşundan önce sağlık bakanlığının kuruluş yasasını çıkarmış ve ülkede
görülen yaygın infeksiyon hastalıklarını kontrol altına almaya çalışılmıştır. Sağlık sorunlarını
tedavi edebilmek için hastaneler kurulmuştur. Altmışlı yıllarında Sağlık Hizmetlerinin Sosyalleştirilmesine dair 224 sayılı yasa ile birinci basamağı sağlık sisteminin merkezine yerleştiren ve
sevk zincirini başlatan bu sistem ne yazık ki ülkede birincil bakımda yetişmiş uzmanlar olmaması,
halkın geleneksel sağlık bakımı arama biçimlerinden farklı olması, sürdürülebilir fi nansman
kaynaklarından yoksun bırakılması nedeni ile istenilen başarıyı yakalayamamıştır.
Alma-Ata bildirgesinden sonra tüm dünyada birincil bakımı güçlendirme çabaları başlamıştır.
Bu amaçla birincil bakımda uzman olan aile hekimliği uzmanlarının yetiştirilmesi için üniversitelerde
aile hekimliği kürsüleri kurulmaya başlamıştır.
Ülkemizde 1983 yılında Tababet Uzmanlık Tüzüğüne giren aile hekimliği mezuniyet sonrası
eğitimi, 1985 yılında Eğitim ve Araştırma Hastanelerinde başlamıştır. İlk Aile Hekimliği Anabilim
Dalı 1984 yılında Gazi Üniversitesi Tıp Fakültesi’nde kurulmuştur. Yükseköğretim Kurulu (YÖK)
1993 tarihinde Tıp Fakültelerinde Aile Hekimliği Anabilim Dallarının kurulması yönünde karar almış
ve üniversitelerde kurulan Aile Hekimliği Anabilim Dallarının sayıları artmıştır. Aile hekimliği
uzmanlığının mesleki örgütlenmesi 1990 yılında Türkiye Aile Hekimleri Uzmanlık Derneği kurulması
ile başlamıştır. Tıpta Uzmanlık Sınavı kayıtlarına göre 2009 yılı itibarı ile ülkemizde aile
hekimliği mezuniyet sonrası eğitimi veren 38 tıp fakültesi ve Sağlık Bakanlığına bağlı 24 eğitim
ve araştırma hastanesini bulunmaktadır. İlk Ulusal aile hekimliği kongresi 1997 yılında düzenlenmiş
ve izleyen yıllarda pek çok kongre, sempozyum ve kurslar yapılmıştır. Aile Hekimliği
Uzmanlığının Türkiye’deki gelişimi son yıllarda ivmelenmiştir ve bugün geldiği konumu itibariyle
birçok gelişmiş ve gelişmekte olan ülkeye örnek konuma sahiptir.
Bu sürecin sonucu olarak aile hekimliği uzmanlarının sağlık bakımına birey odaklı, sağlığı
geliştiren, sağlık sorunlarını önleyen ve kendine özgü klinik yönteme sahip olan ve kanıta dayalı
tıptan yararlanan, kaliteyi en büyük olarak kabul eden bir hizmet anlayışı sergilemeleri beklenilmektedir.
Bu hedefe elbirliği ile ulaşırken, ülkemizin maruz kaldığı demografi k değişimin de göz
önünde bulundurulması ve yaşlanan toplumda bu hedef kitlenin sağlık önceliklerini dikkate alan
bir anlayışın da yerleşmesini diliyoruz.

Anahtar Kelimeler: Aile Hekimliği, Birincil Bakım, Tıbbi Yüksek Öğretim, Tıbbi Topluluklar